młodzi kulturalni

Filozofia dla każdego

Filozofia stanowi niezaprzeczalną podwalinę niemal wszystkich dziedzin nauki. To ona zapoczątkowała matematykę, medycynę i astronomię. Powszechnie osobę interesującą się szeroką gamą dyscyplin nazywa się człowiekiem renesansu, jednak jest to poniekąd mylne stwierdzenie, ponieważ mało który geniusz tej epoki może dorównać wszechstronności umysłu Sokratesa czy też Hipokratesa. Z niezrozumiałych dla mnie przyczyn filozofia, stanowiąca źródło współczesnej wiedzy, stała się tematem niszowym. Dla intelektualisty powinna być tym czym alfabet dla filologa, niemniej jedynie kilka szkół w Polsce oferuje nauczanie tego przedmiotu. Z pomocą przychodzą książki o różnorodnym stopniu zaawansowania. Bez problemu można znaleźć pozycje wprowadzające początkujących w podstawy historii i terminologii, a także wyjaśniające złożoność tejże nauki.

Przygodę z filozofią warto zacząć od pozycji stworzonych z myślą o nowicjuszach. Wyróżnia się tutaj dwa typy książek. Pierwszy to rzeczowe źródła informacji, pisane językiem naukowym. Nie brakuje w nich dat, nazwisk i wydarzeń historycznych. Dominują tu podręczniki szkolne takie jak „Spotkania z filozofią” wydawnictwa Nowej Ery czy też „Filozofia” Operonu. Do tej grupy należy również literatura akademicka, np. „Elementarz filozofii” Artura Andrzejuka oraz „Historia filozofii. Od szkoły jońskiej do postmodernizmu” stworzona przez warszawski uniwersytet SGGW. Istnieje także wiele różnych monotematycznych publikacji pisanych przez studentów, doktorantów i profesorów. Można je z łatwością wyszukać korzystając z przeglądarki google scholar. Odmienny rodzaj stanowią książki niebędące podręcznikami. Przekazują relatywnie mniej informacji i praktycznie nie zawierają danych liczbowych ani terminów naukowych. Ponadto nie są wiarygodne w takim samym stopniu jak pozycje renomowanych oficyn wydawniczych, jednakże cieszą się niemniejszą popularnością. Znaczącą zaletą jest lekki język i przedstawienie nawet skomplikowanych problemów filozoficznych w przystępny sposób. Jest to rodzaj książki, którą można czytać w wygodnym fotelu pijąc kawę, czy też w zatłoczonym środku komunikacji miejskiej. Z pewnością ze względu na swoją prostotę nie wymagają wyjątkowego skupienia, przez co ich lektura jest bardziej przyjemnością aniżeli nauką czy obowiązkiem. Z tej grupy polecam zdecydowanie tekst autorstwa Nigela Warburtona – „Krótka historia filozofii”. Stanowi idealne kompendium wiedzy dla początkujących.

Znając już ogólny zarys problematyki, a także usytuowanie poszczególnych myślicieli w odpowiednich epokach, warto przejść do dzieł napisanych przez samych filozofów. Kolejność jest zupełnie dowolna. Można czytać je chronologicznie zaczynając od Sokratesa, przechodząc przez Woltera i Kanta, kończąc na współczesnych autorytetach. Powszechne jest również zagłębianie się kolejno w różne problemy, czytając jednocześnie autorów o sprzecznych poglądach.

Umożliwia to pełniejszy ogląd na sprawę oraz prowokuje do własnych przemyśleń i wniosków. Bez względu na obrany schemat lektury, są pozycje których nie można opuścić. Należy do nich chociażby „Państwo” określane jako „Najobszerniejsze, poza Prawami, i najbogatsze treściowo dzieło Platona, będące kamieniem węgielnym europejskiej filozofii.” Choć z wieloma przedstawionymi tam poglądami łatwo się utożsamić, pewne treści są dość kontrowersyjne. Chociażby opisanie wyższości systemu totalitarnego nad ustrojem demokratycznym. Nie dorównuje to jednak stopniu polemiczności traktatów zajmujących się religią. Tą tematyką zajmował się Andrzej Wiszowaty, który w „O religii zgodnej z rozumem” przekonywał, że sąd umysłu jest niezbędny w sporach teologicznych. Podobnie Ludwig Andreas Feuerbach, również prowadził deliberacje na temat relacji boga z człowiekiem. Owocem jego rozważań jest „O istocie chrześcijaństwa” zaliczane do Biblioteki Klasyków Filozofii, będącej unikatową na skalę światową serią wydawniczą utworzoną w 1952 roku w ramach Państwowego Wydawnictwa Naukowego. Należą do niej największe dzieła filozoficzne. W spisie nie brakuje teorii Kartezjusza, Spinozy czy też Wittgensteina.

Przebrnąwszy przez zawiłe dzieje filozofii i skomplikowane idee, warto sięgnąć po współczesnych twórców. Szczególnie ciekawe są książki wydane przez specjalistów w konkretnych branżach, np. socjologów, ekonomistów czy też lekarzy. Zdecydowanie polecam zainteresować się postacią Zygmunta Baumana, uważanego za jednego z twórców koncepcji postmodernizmu i nowoczesności. Jest to nasz rodzimy pisarz, urodzony w Poznaniu. Po ukończeniu Uniwersytetu Warszawskiego kontynuował karierę jako profesor katedry socjologii University of Leeds.

Jego najbardziej rozpoznawalną publikacją jest „Płynna nowoczesność” definiująca poniekąd istotę aktualnej rzeczywistości. Inną ważną postacią sceny filozoficznej ubiegłego wieku jest Michel Foucault, znany wszystkim studentom kierunków humanistycznych. To znamienity autor krytycznych uwag dotyczących instytucji społecznych, takich jak psychiatria, medycyna, czy system więziennictwa. Podejmował się również tematyki seksualności. Osobiście uważam, że zaznajamianie się z ideami współczesnych filozofów jest niemiej ważne od znajomości teorii największych myślicieli poszczególnych epok. Umożliwia to spojrzenie z innej perspektywy na konkretne problemy aktualnego społeczeństwa. Niestety, zrozumienie przekazu pewnych pozycji może być trudne bez oswojenia się z niezbędnymi podstawami, dlatego też polecam zostawić deser na koniec.

Redaktor: Natalia Jędrzejowska

Foto: Empik, Phisosophy Matters, EAST NEWS